Рулетка көлүөһэтин физиката
Рулетка көлүөһэтин физиката ротортан, кэлтэгэй суолга сылдьар мээчиктэн, аҕыс дефлектортан уонна элбэх сүүрэлтэттэн турар.

Мээчик энергиятын тэкэниир сүүрэлтэҕэ уонна салгын утарылаһыытыгар сүтэрэр. Суругар тутулларыгар түргэнэ тиийбэт буолла да, суолтан түһэр, онтон дефлектордарга уонна араарар эркиннэргэ охсуллан тарҕанар, ол кэннэ биир ячейкаҕа тохтуур.
Үс түһүмэх
Эргитиигэ үс түһүмэх баар: детерминированнай түһүмэх, кэһиилээх кэм уонна хаотическай түһүмэх. Суолга мээчиктэрилМээчикСуолунан ротору утары ыытыллар кыра мээчик. Билиҥҥи мээчиктэр ivorine эбэтэр тефлон, 18–21 мм.Толору ааҕыҥ → тэкэниир сүүрэлтэттэн уонна салгын утарылаһыытыттан тэҥник бытаарар; кэлин ханнык баҕарар түгэҥҥэ ханна баарын хас да эргийиитин кэмин бэлиэтээн баран сабаҕалыахха сөп. Түһэр сиригэр суол геометрията быһаарар түргэнинэн суолтан арахсан, эниэнэнтэрилЭниэ (апрон)Мээчик суолун уонна ячейкалар икки ардыларыгар эниэлээх сир, дефлектордар манна тураллар.Толору ааҕыҥ → тэкэнийэр. Бастакы дефлекторгатэрилДефлекторЭниэҕэ турар, түһэн иһэр мээчиги ыһар металл мэһэйдэртэн биирдэстэрэ. Эмиэ: каноэ, ромб, пин.Толору ааҕыҥ → охсуллуоҕуттан хамсааһын миллиметрдэртэн уонна миллисекундалартан тутулуктанар: манна сабаҕалааһын бүтэр, казино өлүүтүн быраабылалар буолбакка, физика көмүскүүр.
Мээчиги ротор хайысхатын утары 3–4 м/с түргэнинэн ыыталлар. Иннигэр 10–20 эргийии баар.
Тэҥник бытаарыы. Эргийии аайы кэмэ сабаҕаланар кээмэйинэн уһуур. Сабаҕалыахха сөп.
Түргэнэ кыраныыссаттан намыһах буолла да, суол кэлтэгэйэ мээчиги тута сатаабат. Мээчик ≈ 1–1,3 м/с түргэнинэн арахсар.
Ыллыргас эниэнэн ис диэки, ротор диэки тэкэнийэр.
Үксүгэр аҕыс «оҥочо» биирдэстэригэр охсуллар. Хайысхата уонна түргэнэ тосту уларыйар; кыра араас улаатар.
Ячейкалар эркиннэринэн, үксүгэр хас да эркининэн ыстаналыыр, сороҕор төттөрү ойон тахсар.
Биир ячейкаҕа тохтуур. «Сабаҕаламмыт» ячейкаттан тарҕаныы үксүгэр икки өттүгэр 10–15 ячейкаҕа тиийэр.
Суол
Мээчик суолатэрилМээчик суолаМээчик бытаарыан уонна түһүөн иннинэ сүүрэр кытыы ойоҕоһо. Эмиэ: үөһээ суол.Толору ааҕыҥ → — кытыы аттыгар ис диэки кыратык кэлтэгэй чычаас ойук. Түргэнник хамсыыр мээчиги суол эркинигэр таһырдьа диэки ыга баттыыр; бытаарар да, кэлтэгэйинэн аллара тардар сир тардыыта кыайан, мээчик тэкэнийэн түһэр. Ол түргэн суол кэлтэгэйиттэн уонна радиуһуттан тутулуктанар, мээчиги төһө күүскэ ыыппыттарыттан буолбатах. Онон ыытыы түргэнэ уларыйдаҕына да, түһэр түргэн сэрэй тэҥ буолар. Ыытыы түргэнэ хас эргийии буоларын быһаарар, ханна түһэрин буолбатах.

Ротор
РотортэрилРоторЯчейкалары илдьэ сылдьар көлүөһэ эргийэр чааһа.Толору ааҕыҥ → сөкүүндэҕэ 0,3–0,5 төгүл эргийэр, ол аата сөкүүндэҕэ 11–18 ячейкатэрилЯчейкаРоторга нүөмэрдэммит 37 ячейкаттан биирдэстэрэ. Эмиэ: хаһыл, чаашка.Толору ааҕыҥ → ааһар. Подшибнига үчүгэйиттэн уонна ыйааһына улаханыттан наһаа бытааннык бытаарар; дилердэр раундалар икки ардыгар эбэн эргитэллэр. Мээчик 15 сөкүүндэ көтөрүгэр ротор биэстэн сэттэҕэ диэри эргийэр, онон түһэр сир анныгар ханнык ячейка буолара түһүү түгэнигэр ротор фазатыттан тутулуктанар. Кэми сөкүүндэ уонус өлүүтүнэн сыыһа бэлиэтээтэххэ — биир-икки ячейка; сөкүүндэ аҥара — көлүөһэ төрдүс өлүүтэ.
Дефлектордар уонна араарар эркиннэр
Эниэҕэ турар аҕыс дефлектор мээчик суолун түбэспиччэ оҥорор туһуттан баар. XVIII үйэҕэ дефлектора суох көлүөһэлэри оонньооччулар түһүүнү кэтээн эрэ кыайаллара. Билиҥҥи араарар эркиннэртэрилАраарар эркинКөлүөһэҕэ икки ячейка икки ардыгар металл араарыы.Толору ааҕыҥ → намыһахтар, сороҕор токурдар, онон мээчик тохтуон иннинэ хас да ячейканы ыстанан ааһар. Иккиэн сыаллаах тарҕатыы: оҥорооччу суол түһүмэҕэ биэрэр информацияны суох оҥорор тэрили айар. Билиҥҥи көлүөһэлэргэ кээмэйдэммит тарҕаныылар киэҥнэр уонна сэрэй симметрияланнар: модата сабаҕаламмыт ячейка аттыгар, «кутуруктара» көлүөһэни тула эргийэллэр.

Тоҕо рулетканы физиканан кыайыы кыаҕы кыратык эрэ уларытарый
Детерминированнай өттүн кэмин бэлиэтиэххэ сөп, бэлиэтээбиттэрэ да: 1961 сылтан кэтэр компьютердар, 2000-с сыллартан телефон камералара түһэр кэми уонна ротор фазатын түһэр секторукөлүөһэСекторКөлүөһэҕэ ячейкалар быстыбат дуоҕата, остуол ойуутугар бөлөхтөн уратылаах.Толору ааҕыҥ → ааттыырга тиийэр гына сабаҕалаабыттара. Хаотическай өттүн кэмин бэлиэтээбэккин, статистиканан эрэ ойуулуугун. Сабаҕалааччы саамай үчүгэйэ — күүтүллэр түһэр сир тула сектордарга ставка туруорар уонна тарҕаныыны ылынар; ол тарҕаныы үчүгэйдик көрүллэр көлүөһэҕэ кыаҕы кыратык эрэ уларытар. Смолл уонна Це (2012) лаборатория усулуобуйатыгар, көлүөһэ толору көстөрүгэр уонна ставканы хойутаан ылалларыгар, хас да бырыһыан баһыйыыны ыйаллар. Студиялар биирдэстэрин да көҥүллээбэттэр.
Салгыы ханна барыахха
Рулетка көлүөһэтин физиката мээчик физикатын, бытаарыы, ротор түргэнин уонна мээчик түргэнин сирэйдэригэр араарыллыбыт; онно түһүмэх аайы кээмэйдээһиннэрдээх көрүллэр. Баһыйыы оонньуутун сирэйэ дьон кинилэри туһанан тугу оҥорбуттарын уонна туох тахсыбытын кэпсиир.
Ыйытыылар
Ячейкаҕа тиийэ — суох, тарҕаныы наһаа киэҥ. Сектор кээмэйигэр, улахан бигэтик буоллаҕына, баҕар — бу дилер илии суолун гипотезата.
XIX үйэттэн үгэс. Аҕыйах буоллаҕына — тарҕаныы кыра буолуо; элбэх буоллаҕына — эниэ пинбол оонньуур тэрилигэр кубулуйуо. Хайысхалара солбуйсар аҕыс дефлектор — үгэс компромисс.
Суолталаахтар — суол сүүрэлтэтигэр. Ол иһин сабаҕалааччылар хас да эргитии аайы саҥаттан калибровкалыыллар, ол иһин биир көлүөһэ араас күҥҥэ араастык туттар.
Күлүү түгэнэ

Бастакы дефлекторга диэри сабаҕаланар. Онтон физика казино өттүгэр турар.
Источниктар
- Small, M. & Tse, C. K. “Predicting the outcome of roulette.”
- Bass, T. A. The Eudaemonic Pie.
- Barnhart, R. T. Beating the Wheel.